• Eğlenceli genel forumlar arasında bir yıldız gibi parlayan en iyi genel forum sitesi Dipsiz Forum'a hoş geldiniz.

    Sadece 3 saniyenizi ayırarak, reklamsız ve güncel forumlar deryasına atlamaya ne dersiniz? Haydi, burası dipsiz bir forum, burada her şey var!

Koruyucu (Önleyici) Hekimlik Nedir?

uykumvar

Müdavim üye
Deneyimli Üye
24 Mart 2021
318
834
31
Koruyucu (Önleyici) Hekimlik Nedir?
Kişilerin veya belirli bir toplumun sağlığına odaklı hizmet veren koruyucu (önleyici) hekimlik; tıbbi yolların koruyucu tedavilerde kullanılmasıdır. Doktorluğun temel görevi tedavi uygulamak iken, diğer bir yarısı da meydana gelebilecek risklere karşı gerekli önlemleri almaktır. Koruyucu hekimliğin amacı; kişilerin sağlıklarını güvence altında tutarak yaşam standartlarını iyileştirmek ve mortaliteyi (ölüm oranı) azaltmaktır. Koruyucu hekimlik alanında hizmet veren doktorlar; sağlık problemlerine yönelik araştırma ve çalışmalar yapan, insan psikolojisi ve vücudunu iyi tanıyan, bireylerin sağlıklarında herhangi bir hastalık meydana gelmeden önce korunmasını sağlayan ve hizmetlerini bu doğrultuda uygulayan kişilerdir.

Genel koruyucu tıp , bireylerde ve belirli topluluklarda meydana gelebilecek rahatsızlıkları önlemeye ve sağlığı iyileştirmeye odaklanmaktadır. Koruyucu tıp alanında hizmet veren uzmanlar bu sebeple koruyucu hekimliğin görevlerini yerine getirmek adına klinik bakım süreçlerini ve sağlık alanındaki deneyim ve becerileri harmanlayarak geliştirirler.

ABD Sağlık Hizmetlerinde Koruyucu Hizmetlerin Daha Fazla Kullanılması Üzerine Çalışma

ABD sağlık hizmetlerinde yapılan bir çalışmaya göre;

Koruyucu sağlık hizmetlerinin maddi bakımdan tasarruf edip etmeyeceği konusunda tartışma bulunmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde kanıtlanmış klinik koruyucu hizmetlerinin daha fazla kullanılması ile; yılda iki milyondan fazla yaşam yılı kaybının önlenebileceği görülmektedir. Ayrıca koruyucu hizmetleri 2006 yılında mevcut seviyelerden %90’a çıkarmak, toplamda 3,7 milyar dolar veya ABD kişisel sağlık bakımı harcamalarının yüzde 0,2'si kadar tasarrufa yol açacaktır. Bu bulgular; siyasete yön verenlerin, ülkeyi etkisi kanıtlanmış koruyucu hizmetlerin daha fazla kullanımına yönlendirmesi gerektiğini desteklemektedir.

Sağlık Hizmetleri Kaç Gruba Ayrılmaktadır?

Sağlık hizmetleri;
  1. Koruyucu Sağlık Hizmetleri (Kişiye Yönelik ve Çevreye Yönelik olarak 2 gruba ayrılmaktadır.)
  2. Tedavi Hizmetleri
  3. Rehabilitasyon Hizmetleri olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır.

Kişiye Yönelik Koruyucu Sağlık Hizmetleri

Kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ; çeşitli hastalıklara karşı kişilerin bağışıklık kazanmasını ya da bilinçli yollarla korunmasını sağlamaktadır.

Hastalıkların erken tanı ve tedavisi: Oluşabilecek riskleri ortadan kaldırmak adına önem arz etmektedir.

Kişisel hijyen ve beslenme programı: Sağlığın korunmasını hedefler

Bağışıklık kazandırma: HIV, hepatit, kabakulak, kızamık vs. bulaşıcı hastalıklara karşı bireylerin aşılanması.

İlaçla koruma: Aşısı bulunmayan hastalıklara karşı ilaç yoluyla korunma sağlanabilmektedir.

Sağlık eğitimi: Çeşitli rahatsızlıkların meydana gelmesini engellemek amacıyla kişilere sağlık alanında bir eğitim verilmektedir.

Aile planlaması: Kadınların sık doğum yapmalarını engeller. Sık doğum, anne sağlığını tehlikeye atan bir tablodur.

Çevreye Yönelik Koruyucu Sağlık Hizmetleri

Çevreye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri , çevrede sağlığı tehdit edecek unsurları hedeflemekte ve bu alanda birtakım düzenlemeleri sağlamaktadır. Çevreye yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinde; temiz içme suyu, atık kontrolü, suyun ihtiyaç doğrultusunda karşılanabilmesi, tüketilen besinlerin içeriği ve hijyeni, gürültü kirliliği, hava kirliliği, tehlikeli atıkların çevreye ve suya atılması, ortamdaki bakterilerin kontrolü ve bulunulan ortamın hijyeni gibi konular ele alınmaktadır. Kişiler ve kurumlar tarafından gerçekleştirilen bu uygulamalarla kişilerin sağlığının kontrol altında tutulması hedeflenmektedir.

Koruyucu Hekimlik Uygulamaları Nelerdir?

Koruyucu hekimlik uygulamaları çerçevesinde eğitim alan doktorlar, başvurmuş olduğu kurumlarda ya da üniversite hayatında uzman kadrolar doğrultusunda toplum sağlığına destek olmak amacıyla birtakım çalışmalar gerçekleştirmekte ve bunu; halk sağlığı departmanları, devlet kurumları ve şirketlerde uygulamaya koymaktadır. Böylelikle bireylerin sağlık planlarını tasarlayarak tehlikeli ortamlarda gerçekleştirilen işleri güvence altına almaya, gerek günlük gerekse iş hayatında bireylerin sağlığını ve yaşam kalitesini iyileştirmeye odaklanmaktadır.

Koruyucu hekimlik uygulamaları dendiğinde akla gelen alanlardan biri de havacılık ve uzay tıbbıdır. Havacılık ve uzay tıbbı kapsamında gerçekleştirilen koruyucu hekimlik uygulamaları ile hava ve uzay araçlarında bulunan yolcuların sağlığı, performansı ve güvenliğinde ilerlemeye odaklanır. Koruyucu hekimlik bu özelliği ile genellikle psikolojik ve fiziksek yönden stres koşulları altında hizmet vermekte ve bireylerin sağlığını korumak ve iyileştirmek için çaba göstermektedir.

koruyucu-hekimlik-nedir.jpg

Koruyucu Hekimliğin Önemi ve Basamakları

Koruyucu Hekimlik, sağlıklı yaşam standartları ve hastalık meydana gelmeden önce koruma sağlaması amacıyla; beslenme, farkındalık, hijyen, aşı, sosyal yaşama dayalı stresler, iş sağlığı ve güvenliği alanında hizmet veren tıbbi bir alandır. Bunu yaparken bireylere bilim çerçevesinde yaklaşmaktadır ve gelecekte meydana gelebilecek hastalıkların önlemesi adına büyük bir önem arz etmektedir. Koruyucu hekimlik ayrıca; koruyucu sağlık ve profilaksi kavramlarıyla da anılabilmektedir.

Koruyucu hekimlik nedir, bireylere yaklaşırken ilk olarak oluşabilecek kötü durumlar meydana gelmeden bunu önlemeyi hedefleyen bir pratiktir. Örneğin; çevresel faktörlerle meydana gelebilecek olan diyabeti önlemek amacıyla kişilerin yaşam standartlarına dikkat etmesi gibi. Bu yaklaşıma primordial korunma denmektedir.

Bu aşamadan sonra yapılan korunma ise belirli rahatsızlığı bulunan kişilerde, bu hastalığa bağlı olarak gelişebilecek ileri düzey rahatsızlıkların önlenmesidir. Buna örnek olarak ise; prediyabet (gizli şeker) tanısı konmuş bir bireyde gerekli tedavilerin uygulanması ve ileriki süreçlerde bu durumun tip 2 diyabete ilerlemesini önlemek durumu verilebilmektedir. Ayrıca diyabet tabloları kontrol altına alınmadığında kardiyovasküler rahatsızlıklar başta olmak üzere birçok sorunu da beraberinde getirmektedir. (Birincil / Primer Koruma)

Koruyucu hekimliğin bu süreçten sonra üstlendiği görev, hastalık meydana geldikten sonra tanısının olabildiğince erken konması ve böylelikle tedavi sürecinde yüksek bir başarının sağlanmasıdır. (İkincil/ Sekonder Koruma) Hastalığa erken tanı konmadığı durumlarda ise koruyucu hekimlik yine yapılabilecek en iyi tedavi sürecini uygulamakta ve hastalığa bağlı oluşabilecek riskleri minimuma indirmeye çalışmaktadır. (Üçüncül / Tersiyer Koruma)

Koruyucu Hekimlikte Sunulan Hizmetler Nelerdir?

Koruyucu hekimlik herhangi bir hastalığa yönelik hizmet verse de tarama testleri ile hastalık meydana gelmeden önce de gerekli hizmeti sağlamaktadır. Bu anlamda oldukça geniş bir alana hitap etmektedir. Koruyucu hekimlik uygulamaları genel olarak şu maddelerle örneklendirilmektedir:
  • Alkol kullanımı ve zararlarına yönelik taramalar
  • Kalp ve damar sağlığı riski bulunan yetişkinlerde oluşabilecek hastalıkları önlemek amacı doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanımı ve tavsiyelere uyulması
  • Sigara kullanan kişilerde tarama
  • Kan basıncı taraması
  • Özellikle 65 yaş ve üzeri yetişkinlerde fiziksel aktivitenin korunması amacıyla gerekli egzersiz ve fizik tedavilerin uygulanması. (Fiziksel aktivitede rol oynayan vitaminlerin kontrolü de yapılabilir.)
  • Yüksek risk bulunan kişilerde kolesterol taraması yapılması
  • Kanser taramaları
  • Kronik diyabete sahip olan kişilerde beslenme ve egzersiz programlarının düzenlenmesi
  • Diyabet taramaları
  • Hormon testleri
  • Bulaşıcı hastalıkların (Hepatit C, HIV vb.) taranması
  • Kızamık, kabakulak, hepatit b, hepatit a gibi aşıların bağışıklık amacıyla uygulanması

Koruyucu Hekimliğin Faydaları Nelerdir?

Koruyucu sağlık hizmetleri hastalara daha iyi sonuçlar sağlarken bir yandan da oluşabilecek maddi zarardan kurtarmaktadır. Bunların dışında;
  • Ortaya çıkan semptomları araştırarak hastalıklara erken tanı konmasını amaçlar. Bu sayede bireyler erken dönemde teşhis ile hastalığın olası risklerinden korunur.
  • Hastalık semptom vermeden dönemsel yapılacak check-up taramaları gibi taramalarla bireylerin genel sağlık durumu hakkında bilgi sahibi olur. Check-up taramaları hastalığın erken dönem teşhisi ve kişilerin sağlığını koruyarak yaşam standartlarını yükseltmesi bakımından oldukça mühimdir.
  • Düzenli doktor muayeneleri ile riskli durumlar test edilir.
  • Sağlıklı beslenme ve egzersiz gibi hastalıklardan korunma yollarını kullanır.
  • Bireylere sigara, alkol kullanma gibi konularda eğitim vererek bu davranışlarının sağlığını nasıl etkileyeceği konusunda bilgi sahibi olmasını sağlamaktadır.

Kaynakça

Maciosek, M.V., Coffield, A.B., Flottemesch, T.J., Edwards, N.M., & Solberg, L.I. (2010). Greater use of preventive services in U.S. health care could save lives at little or no cost. Health affairs (Project Hope), 29(9), 1656-60.
 
Top