• Eğlenceli genel forumlar arasında bir yıldız gibi parlayan en iyi genel forum sitesi Dipsiz Forum'a hoş geldiniz.

    Sadece 3 saniyenizi ayırarak, reklamsız ve güncel forumlar deryasına atlamaya ne dersiniz? Haydi, burası dipsiz bir forum, burada her şey var!

Muhammed Emin Zeki Beg

  • Yönetici
images (42).jpeg"M. E. Zeki Beg, Şubat 1880'de Süleymaniye şehrinde doğdu. Babası, şehrin doğusundaki Guvisra mahallesinde oturan ve tütün ticaretiyle uğraşan Hacı Abdurrahman Beg, dedesi Mahmud Ağa'dır.

Öğrenimi sırasında parlak zekâsından dolayı kendisine 'Zeki' lakabı verildi. İlk eğitimini, derslerin Farsça verildiği Molla Abdülaziz Medresesi isimli ilkokulda aldı (1892).

Ertesi yıl Askeri Rüştiye'nin ikinci sınıfına geçti. Buradan mezun olunca Bağdat'taki Askeri İdadi'ye girdi (1896).

Ardından İstanbul'daki Harbiye Mektebi'ne devam etti ve ikinci mülâzım rütbesiyle mezun oldu (1902). Harp Akademisi'ni yüzbaşı rütbesiyle birincilikle bitirdi (1904).

Osmanlı'nın Bağdat'taki Altıncı Ordu isimli biriminde göreve başladıktan bir yıl sonra Emlâk-i Seniyye İdaresi'ne mühendis tayin edildi.

II. Meşrutiyet'in ilânı üzerine kendi isteğiyle Edirne'deki İkinci Ordu'ya tayini yapıldı; ancak İstanbul'a vardığında Harita Komisyonu'na üye seçilerek İstanbul ve çevresinin haritasının hazırlanmasında görev verildi (1909).

Ertesi yıl Türkiye-Bulgaristan arasındaki sınır tespit komisyonuna topografya subayı olarak tayin edildi. İki yıl bu görevde kaldı. Daha sonra bir yıl kadar Kafkasya'da Türkiye-Rusya sınır komisyonunda çalıştı.

Balkan Savaşı başlayınca yine kendi isteğiyle Çatalca Cephesi'ndeki beşinci fırkaya erkânıharp (kurmay subayı) olarak atandı (1912).

1913'te bir grup subayla birlikte eğitim için gittiği Fransa'da bir yıl kaldıktan sonra tekrar Rusya sınır belirleme komisyonunda görevlendirildi (1914).

Buradaki görevini tamamlayıp Tiflis'e geçmesinden birkaç gün sonra, I. Dünya Savaşı patlak verdi. Bunun üzerine Moskova, Petersburg, İsveç ve Almanya üzerinden bir buçuk ay içinde İstanbul'a döndü ve Birinci Ordu'da görevlendirildi. Eylül 1915'te rütbesi binbaşılığa yükseltildi.

Irak ve Havalisi Umum Kumandanlığı'nda erkânıharbe (kurmay subaylığına) tayin edilen Zeki Bey, Selmânıpâk'taki ordu karargâhına gitti.

Altıncı Ordu teşkil edilinceye kadar burada harekât (operasyon) müdürlüğü yaptı. Selmânıpâk, Dolapça, Şeyh Said, Gelâl, Kuveyt ve Kûtül'Amâre çevresindeki savaşlara katıldı.

Kûtül'Amâre'de teslimiyeti kabul eden İngiliz generali Townshend'ın kuvvetlerine ait silâhları teslim almakla görevlendirildi (Nisan 1916).

Halil Paşa kumandasında Altıncı Ordu kurulduğunda istihbarat şubesine getirildi. Bağdat'ın İngiliz kuvvetlerinin eline geçmesinin (Mart 1917) ardından ordu kumandanlık karargâhıyla birlikte Musul'a döndü.

Bir süre sonra izinle gittiği İstanbul'da Mustafa Kemal Paşa komutasındaki Yedinci Ordu erkânıharp başkanı muavinliğine tayin edilerek (1 Temmuz 1917) Halep'e ulaştı.

IMG_20210502_210342_495.jpg


Mustafa Kemal Paşa'nın ordu kumandanlığından istifa edip (4 Ekim 1917) yerine Fevzi Paşa'nın (Çakmak) getirilmesinden sonra bu orduyla Filistin'e gitti; El Halil, Kudüs ve Nablus çevresinde meydana gelen savaşlara katıldı.

Fevzi Paşa'nın hastalanıp İstanbul'a dönmesi üzerine ikinci defa Yedinci Ordu Kumandanlığına getirilen (7 Ağustos 1918) Mustafa Kemal'in talebiyle gümüş imtiyaz madalyasıyla ödüllendirildi ve rütbesi albaylığa yükseltildi.

1918 Eylülünde Kafkas Cephesi'ndeki Üçüncü Ordu'da erkânıharp başkan muavini sıfatıyla görevlendirildi.

Yıl sonunda İstanbul'da Erkânıharp Dairesi Başkanlığı Harp Tarihi Şubesi başkan muavinliğine nakledildi. Bu sırada tamamına yakını Irak cephesiyle ilgili Türkçe eserlerini yayımladı.

Osmanlı Ordusu, Osmanlı Savaşları Hakkında İncelemeler, Irak'ı Nasıl Kaybettik, Harb-i Umumide Osmanlı Cepheleri Vakayyi (Olayları), Irak Seferi ve Hatalarımız bunlar arasındadır.

Muhammed Ali Avni ve onu izleyen bazı yazarlar, Zeki Bey'in Irak dönüşü için 24 Temmuz 1924 tarihini verirken, kızı Seniha Emin Zeki, 1923 yılının ortalarında (24 Temmuz) döndüğünü belirtir.

Irak'a dönüşünden birkaç gün sonra Bağdat'ta Kraliyet Askeri Okulu öğretmeni, 1924 yılı sonunda ise müdür oldu.

Irak Ordusu'nda miralay (albay) rütbesi verilerek eğitim dairesinde görevlendirildi. Osmanlı Ordusu'nda edindiği tecrübeyle Irak'ta askeri eğitim ve araştırmalara önemli katkılar sağladı.

Temmuz 1925'te Süleymaniye'den mebus seçildi, meclis başkanvekilliği ve askerî komisyon başkanlığına getirildi.

Mayıs 1928'de Süleymaniye, Ocak 1932'de Erbil, Ağustos 1935 ve Ekim 1943'te yine Süleymaniye mebusu seçildi. 25 Aralık 1943'te Âyan Meclisi'ne üye oldu.

1925-1942 yılları arasında Irak krallık yönetiminde kurulan yaklaşık otuz hükümetin çoğunda İskân, Ulaştırma, Maarif (Eğitim), Savunma, Adalet ve İktisat bakanı olarak görev yaptı.

10 Temmuz 1948'de Süleymaniye'de vefat etti.

Çoğu kaynağın aksine Suveyrekî, onun Bağdat'ta öldüğünü ve Süleymaniye'ye götürülüp defnedildiğini ileri sürer. (Süleymaniyeli tarihçi) Kemal Mazhar Ahmed ise, 9 Temmuz'da öldüğünü kaydeder.

Irak cephesinde görevli olduğu dönemde harp madalyası, gümüş liyakat nişanı, ikinci dereceden Alman demir haç nişanı, Avusturya hükümeti harp madalyası, Filistin cephesinde birinci dereceden Alman demir haç nişanı ile ödüllendirilen Zeki Bey, yoğun askerî ve idari görevleri arasında bu cephedeki savaşlara dair bir dizi eser kaleme almış, ayrıca İstanbul'da ve Irak'ta çıkan Tanin, Tasvîr-i Efkâr, Vakit, Gelâvêj, Jîn, Bangî Kurdistân, Jiyâneve, Jiyân gibi gazete ve dergilerde yazıları neşredilmiştir.

Osmanlı Devleti'nin dağılmasından sonra Irak'taki siyasî istikrarsızlık ortamında kurulan hükümetlerin çoğunda bakan olarak bilgi ve tecrübesinden yararlanılmıştır.

Osmanlı askerî tarihine dair eserleri yanında esas olarak modern dönemde Kürt tarihi üzerine bilimsel bir üslûpla hazırlanan ilk eserin müellifi olarak şöhret bulmuştur.

Zeki Bey; Kürt tarihine, dil ve kültürüne hizmetle ilgili teşebbüsleri desteklemiş, 1930'da Tevfik Vehbî, Cemal Baban gibi şahsiyetlerle birlikte hukukçu ve milletvekili Maruf Ciyavuk'un başkanlığında 'Kürt Terakki Kulübü' adlı derneğin kurucuları arasında yer almış, 1943 yılında derneğin başkanlığına seçilmiştir.

Iraklı edip Alâeddin Seccâdî tarafından çıkarılan ilk Kürtçe edebiyat dergisi olan aylık Gelâvêj'in kuruluşunda (1939) ve yazı kadrosu içinde görev almış, dergide yazılar yazmıştır.

Kürtçe, Türkçe, Arapça ve Farsça yanında İngilizce, Fransızca ve Rusça da bilen Zeki Bey şiir, hat ve resimle de ilgilenmiştir."
 

Çok Okunan Konular

Top